الحكم أو حرجاً طارئاً عليه إتّفاقاً ، فهي شريعة سهلة سمحة . . . » « 1 » . ايشان اين برداشت را دارند كه خداوند با بيان اين آيه شريفه ، حكم حرجى را از دين ( شريعت ) برداشته است و در انتهاى عبارت نيز مىفرمايند : « پس ، دين اسلام شريعت آسانى است » . بنابراين ، بيان علّامه رحمه الله در مورد آيه شريفه ، هم با اين معنا سازگارى دارد كه بگوييم خداوند دينش را دين آسانى قرار داده است ؛ پس ، هر موردى كه حرج وجود داشته باشد ، حكم برداشته مىشود ؛ و هم با بيان قبلى سازگار است كه خداوند مىفرمايد : هر حكمى كه جعل كرده‌ام ، آسان است و به هيچ عنوان حكم حرجى براى بندگان جعل نكرده‌ام . از ميان مفسّرين عامّه نيز « ابن كثير » شبيه همين معنا را ذكر مىكند كه « مَا جَعَلَ عَلَيْكُمْ فِى الدّينِ مِنْ حَرَجٍ » يعنى : « ما كلّفكم ما لا تطيقون و ما ألزمكم بشيء يشقّ عليكم إلّاجعل اللَّه لكم فرجاً ومخرجاً » « 2 » ؛ بدين معنا كه خداوند آن چه را كه حرجى و خارج از طاقت شماست ، تكليف نكرده و شما را ملزم به آن ننموده است ؛ مگر آن كه چاره و گشايشى در آن براى شما قرار داده است . به عنوان مثال : نماز واجب است و در وطن بايد چهار ركعتى خوانده شود ؛ ولى در سفر به جهت تحقّق حرج و مشقّت دو ركعتى است . نتيجه آن كه « وَمَا جَعَلَ عَلَيْكُمْ فِى الدّينِ مِنْ حَرَجٍ » تعليل براى « وَ جهِدُوا فِى اللَّهِ حَقَّ جِهَادِه‌ِى » است نه آن كه تعليل براى « هُوَ اجْتَبَل - كُمْ » باشد . در اين صورت ، آيه شريفه در معنا و بيان سوّم از احتمال پنجم ظهور دارد و مىفرمايد : در انجام واجبات و ترك محرّمات بايد نهايت تلاش و كوشش خود را انجام دهيد ؛ چرا كه خداوند هيچ حكم حرجى براى شما جعل نكرده است و اگر حكمى به حدّ حرج رسيد ، آن را از شما نمىخواهد .

--> ( 1 ) . الميزان فى تفسير القرآن ، ج 14 ، ص 412 . ( 2 ) . اسماعيل بن كثير القرشي الدمشقي ، تفسير القرآن العظيم ، ج 3 ، ص 236 .